Istorija

Osmanski sultan Abdul Hamid II i odnosi sa kraljem Nikolom prema pisanju ‚‚Glasa Crnogorca'' (1899)

Dec 25, 2025 1 Komentara

(15 riječi)

Prilog proučavanju ondašnjih crnogorsko-osmanskih (turskih) odnosa, vjerskog i etničkog suživota, zajedništva i ravnopravnosti konfesija i naroda u Knjaževini Crnoj Gor

AUTORI: Novak ADŽIĆ i Berin IDRIZOVIĆ

Knjaz Nikola I Petrović Njegoš, suveren nezavisne države Crne Gore, dva puta je bio (1883. i 1899.). u zvanične audijencije Sultanu Osmanske carevine Abdul Hamidu II. O tim posjetama, detaljno je izvještavao javnost Crne Gore list “Glas Crnogorca”, koji je saopštavao stavove tadašnje zvanične vlasti u Crnoj Gori. 

Te posjete bile su od izuzetnog značaja za odnose između Knjaževine Crne Gore i Osmanskog carstva, i bile su posebno vrijedne u svijetlu izgrađivanja i afirmacije međuvjerskih i međuetničkih odnosa u Knjaževini Crnoj Gori, nakon Berlinskog konkresa 1878. godine, koji su u mirnodopskom periodu razvoja Crne Gore, emanirale princip vjerske i etničke tolerancije, zajedništva i suživota i težnji ka zakonskoj i svakoj drugoj socijalnoj ravnopravosti pripadnika manjinskih etničkih i vjerskih zajednica islamske vjere u Crnoj Gori sa onda većinskim crnogorskim narodom, državljanima Crne Gore, odnosno, stanovništvu koji je ispovijedao dominantno, hrišćansku vjeru pravoslavnog obreda. 

Dvorac Kralja Nikole Emirgijan u Istanbulu

Od značaja je navesti i to da je tada, kao i nešto ranije, ali i kasnije, u Knjaževini i Kraljevini Crnoj Gori, intenzivno i prilično uspješno djelovano, od strane državnih vlasti, civlnih predstavnika i vjerskih velikodostojnika, u smislu realizacije legalnih i legitimnih prava ravnopravnosti svih njenih državljana, kako pripadnika islama, tako i rimokatolika sa većinskim pravoslavnim stanovništvo, što predstavlja posebnu vrijednost. 

Na stranicama “Glasa Crnogorca” te posjete su ovjekovječene sa centralnim i izuzetnim publicitetom. O tim posjetama i dočeku crnogorskog vladara u Istanbulu od strane sultana Abdul Hamida i ostalih predstavnika vlasti Osmanskog carstva “Glas Crnogorca” je pisao opširno i posebno afirmativno u odnosu na Osmansku carevinu i njenog vladara sultana Abudl Hamida II. 

Ali, mi o tome danas nećemo govoriti, nego ću se bazirati na prezentaciji nekih drugih činjenica, vezanih za publicitet sultana Abdul Hamida u javnosti Crne Gore tokom posljednjih decenija devetnaestog vijeka.

„Glas Crnogorca“, novine pod kontrolom dvora tadašnjeg vladara Crne Gore, knjaza/kneza Nikole I Petrovića-Njegoša i organa državne vlasti pod njegovim presudnim uticajem, mnogo puta su u toku više decenija pisale o sultanu osmanskog Carstva Abdul Hamidu. Ti tekstovi govore o odnosima između Osmanskog carstva i Crne Gore u vremenu poslije 1878. godine do 1909. Saopštavamo ovom prilikom, samo dva od mnogobrojnih primjera, iz tekstova o tome koje je objavio nekadašnji “Glas Crnogorca”. Posebno su bitni, jer prikazuju u realnom smislu osmansko-crnogorske odnose u tome vremenu i naglašavaju prijateljstvo i saradnju vladara Crne Gore kneza Nikole I Petrovića Njegoša i vladara osmanskog carstva sultana Abdul Hamida. Takođe, oni ilustrativno govore o prijateljskim i jako dobrim odnosima Crne Gore i Omanskog carstva u trajanju od nekoliko decenija. I o saradnji između dvije nezavisne države, koje su od 1879. godine spostavile zvanične diplomatske odnose, na recipročnim osnovama. 

Knjaz/kralj Nikola

Sultan Abdul Hamid bio je jako zastupljen u javnosti Crne Gore nekoliko decenija. Mnogo tekstova napisano je o njemu. Bili su ti tekstovi izuzetno afirmativni. Crnogorski dvor je Abdul Hamidu posvećivao posebnu pažnju. Ona se manifestovala i u brojnim tekstovima i izvještajima preko lista „Glas Crnogorca“, koji je u stvarnosti, izražavao mišljenje i političke stavove crnogorskog suverena knjaza Nikole i organa vlasti države, Kneževine Crne Gore. Tako je “Glas Crnogorca”, koji je izlazio na Cetinju, ondašnjem državnom centru Crne Gore, u broju 32, subota, 31. jula 1899, u tekstu na naslovnoj stranici 1,napisao, između ostalog, da se odnosi između Otomanske Carrevine i Crne Gore, poslije Berlinskog kongresa (1878) “razvijaju sve prijateljskiji i srdačniji”. U tome tekstu se navodi da su ti dobri odnosi između dvije države izviru (citaram): “iz velikodušnosti Njegovog Veličanstva, srećno vladajućeg Sultana Abdul Hamida, koja se manifestovala još pri sjajnom dočeku našeg Uzvišenog Gospodara u prestonici Otomanske carevine” 1883. godine. U istome tekstu se kaže da je u Istanbulu: “Njegovo Veličanstvo Sultan je vazda prijateljski predusrijetao naše korake” i dodaje da je u tome sultan Abul Hamid bio “nadahnut duhom pravičnosti i umjerenosti”. Naglašava se u istome tekstu da pravoslavci i sunarodnici Crnogoraca “na našoj granici, pravičnošću Njegovog Veličanstva Sultana, dobivaju Arhipastira svoga sunarodnika, koji slobodno vrši svoju arhipastirsku službu… Dvadest hiljada Muhamedanaca u Crnoj Gori uživaju vjersku slobodu kao u sred države velikoga Kalifa. Njihove se bogomolje i škole podižu i cvjetaju pored pravoslavnih. Potpuna religiozna ravnopravnost čini da između raznovjernog našeg stanovništva vlada bratska ljubav i skad na ugledi najprosvjećenijim državama. Muhamedanski Muftija uživa iste počasti kao pravoslavni mitropolit. Ugledni Muhamedanci uživaju iste počasti kao pravoslavni Mitropolit. Ugledni Muhamedanci uživaju povjerenje i časti i pri Dvoru i državnoj službi kao ostali Crnogorci. Ovi naši međusobni odnosi još su se bolje pokazali u posljednje doba. Njegovo Veličanstvo sultan (Abdul Hamid) šalje na dar Njegovom Veličanstvu našem Gospodaru upravo carsku jahtu, lijepi dokaz trajnog prijateljstva moćnog sujsjeda Cara prema Knjazu Crne Gore. O ženidbi njegovog visočanstva princa Danila, Njegovo Veličanstvo sultan šalje na Cetinje izvanredno sjajno poslanstvo sa carskijem darovima, da ga zastupa u svatovima prvorodnog sina Gospodara Crne Gore. Sultanovi podanici od Pljevalja do Skadra slobodno dolaze na Cetinje na ovo crnogorsko veselje…Mi samo želimo, da se ovi tako prijateljski odnosi uzdrže između susjedne nam Carevine i Crne Gore, i naše nade imaju čvrstoga osnova, da hoće, u zdravlje mudrog i velikodušnog Sultana Abdul Hamida”

Sultan Abdul Hamid II

(”Glas Crnogorca”, god. XXVIII, broj 32, Cetinje, subota 31. jula, 1899, str. 1). 

Drugi primjer o publicitetu i izuzetnom poštovanju prema sultanu Abdul Hamidu, koji se djelima potvrđivao u ondašnjoj Crnoj Gori, u vrijeme vladavine knjaza Nikole Prvog Petrovića-Njegoša predstavlja i tekst objavljen u “Glasu Crnogorca”, Cetinje, broj 35 od 21. avgusta 1899. godine, na strani 1. Tak tekst govori o proslavi na Cetinju dana stupanja na prijesto sultana Abdul Hamida. U tome tekstu piše: “Dan stupanja na Vladu N. C. (Njegovog Carskog) Veličanstva Abdul Hamida Hana II i ove godine proslavljen je na Cetinju vrlo srdačno. U 11 sati pred podne zastupnik našeg ministra inostranih djela, g. ministar Matanović sa osobljem ministarstva inostranih djela išao je u poslanstvo na čestitanje. Diplomatski kor takođe je čestitao. Pred Poslanstvom su se razlijegali zvuci naše vojne muzike. G. Nazim-beg-, u odsustvu poslanika, Fevzi-paše primao je čestitanja…Prostorije poslanstva bile su sjajno osvijetljenje i u poslanskom vrtu bilo je na časti i veselju čitava turska kolonija na Cetinju, s gospođama i diplomatski kor…Iz Ulcinja i Podgorice nam takođe javljaju, da se i tamo taj dan i dočekao i ispratio najsvečanije. Crnogorci su ove godine naročito radosno sreli ovaj dan, jer je svaki osvjedočen i iskrenom prijateljstvu k nama susjedne Carevine, čemu je osobiti dokaz i to, što je Crnogorski Vođa i Gospodar baš tog srećnog jutra osvanuo u Stambolu kao dragi gost Velikog Kalifa.

Molitvama za sreću i dug život Sultanov, milionima njegovih podanika, pridružuju se i crnogorske želje za slavu i veličinu, mudrog, pravdoljubivog Cara, našeg dobrog susjeda i vjernog prijatelja našeg Vladalačkog doma” 

(“Glas Crnogorca”, god. XXVIII, broj 35, subota, 21. avgusta 1899, str. 1).

Kad je izbila Madoturska revolucija (1908) i kad je sultan Abudul Hamid II detronizovan sa prijestola (1909), o tim događajima je redovno izvještavao javnost Crne Gore list “Glas Crnogorca”. Taj list objavljivao je brojne zvanične i nezvanične vijesti inostranih izvještača o tim događajima. Dovoljno je pročitati tekstove u “Glasu Crnogorca” toga vremena i iz njih se može shvatiti i razumijeti, indirektna, ali sasvim prepoznatljiva, nakolonost ovog lista u službi dvora knjaza Nikole I Petrovića-Njegoša, prema sultanu Abdul Hamidu u vrijeme njegove prisilne abdikacije. To govori, pored ostalog, i o odanosti dugododišnjem ličnom prijateljstvu vladara Crne Gore knjaza Nikole I Petrovića-Njegoša prema sultanu Abdul Hamidu, u vrijeme turbulentnih događaja u Osmanskom carstvu, koji su rezultirali i povlačenjem sa prijestola sultana Abdul Hamida. 

(Ovaj tekst je pisan u naučne svrhe i za potrebe NVO “Dika”) 

aktuelno.me