Društvo

Politizacija istorijskih jubileja, etnofiletizam i izazovi suverenitetu Crne Gore

Obilježavanje 150 godina Vučedolske bitke

Jul 30, 2026 0 Komentara

(15 riječi)

"Crnogorski forum" i njegova predsjednica Jelena Marković najoštrije osuđuju izjave patrijarha Srpske pravoslavne crkve Porfirija Perića i mitropolita Joanikija izrečene tokom obilježavanja 150. godišnjice Vučedolske bitke na Vučjem dolu kod Nikšića. Smatraju da su istorijske činjenice grubo zloupotrijebljene radi promocije političkih projekata koji negiraju crnogorski državni, istorijski i identitetski kontinuitet, te predstavljaju ozbiljan udar na sekularni i ustavni poredak Crne Gore.

Na Vučjem dolu kod Nikšića održano je obilježavanje 150 godina od Vučedolske bitke, vođene 28. jula 1876. godine. Ova bitka predstavlja jednu od najvećih i najslavnijih pobjeda u istoriji Crne Gore, u kojoj je Crnogorska vojska pod jedinstvenom i vrhovnom komandom knjaza Nikole Petrovića Njegoša  nanijela težak poraz osmanskim snagama. Svi borci koji su učestvovali u bici djelovali su isključivo kao sastavni dio i unutar puka i bataljona Crnogorske vojske, bez ikakvih zasebnih ili nezavisnih vojnih formacija.

Međutim, komemoracija održana 2026. godine, kojoj su prisustvovali patrijarh SPC Porfirije Perić, mitropolit Joanikije, bivši predsjednik Republike Srpske Milorad Dodik, predstavnici opštine Nikšić i drugi zvaničnici, ponovo je otvorila oštre debate u crnogorskoj javnosti.

Kritičari i dio javnosti u Crnoj Gori ukazuju na to da se čisto crnogorska vojna pobjeda u govorima crkvenih i političkih aktera preoblikuje u simbol šireg svesrpskog ujedinjenja. Otvarajući izložbu u Nikšiću, mitropolit Joanikije izjavio je da je svaka naša pobjeda bila utvrđivanje nade da će se cijelo srpstvo osloboditi i ujediniti, što se u javnosti doživljava kao neprihvatljivo svojatanje crnogorske istorije i ignorisanje činjenice da se radilo o oslobodilačkoj borbi i pobjedi Crnogorske vojske.

Prisustvo političkih figura poput Milorada Dodika, te oslanjanje na Deklaraciju Svesrpskog sabora iz Beograda, u javnosti se tumače kao sinhronizovan pritisak na suverenitet i ustavno-pravno uređenje Crne Gore. Najave promjene ustavnog poretka i tješnjeg vezivanja za regionalne centre van Crne Gore doživljavaju se kao direktan pokušaj usporavanja njenog evropskog puta i ulaska u Evropsku uniju.

Ustavni sekularizam i istorijsko-kanonski kontekst

Djelovanje i retorika vrha SPC u Crnoj Gori u direktnoj su suprotnosti sa fundamentalnim ustavnim principima i istorijsko-pravnim činjenicama.

Prema Ustavu Crne Gore, država je definisana kao sekularna, u kojoj su vjerske zajednice odvojene od države i jednake pred zakonom. Direktno miješanje crkvenih velikodostojnika u državna pitanja, prekrajanje istorije i otvoreno politizovanje istorijskih jubileja predstavlja ustavno-pravni prekršaj i atak na sekularne temelje Crne Gore.

Na Velikom carigradskom saboru 1872. godine zvanično je osuđen etnofiletizam, odnosno podređivanje crkve i vjere nacionalno-političkim ciljevima, i proglašen za jeretičko učenje. Stavljanje crkve u službu političko-nacionalističkih projekata, poput srpskog sveta ili negiranja državnih granica, direktno je kršenje ovog kanona.

U vrijeme Bitke na Vučjem dolu 1876. godine Srpska pravoslavna crkva u današnjem obliku nije postojala na teritoriji Crne Gore. Srbija je bila pod osmanskom vlasti od pada Smedereva 1459. godine pa sve do međunarodnog priznanja na Berlinskom kongresu 1878. godine. Tek nakon sticanja državne nezavisnosti, Pravoslavna crkva u Kneževini Srbiji dobila je autokefalnost od Carigradske patrijaršije 1879. godine. O tom činu mitropolit beogradski Mihailo zvanično je dopisom obavijestio autokefalnu Crnogorsku crkvu i njenog poglavara na Cetinju. Crna Gora je kroz vjekove borbe očuvala svoju slobodu i samostalnu crkvenu organizaciju, zbog čega je pokušaj prekrajanja tih istorijskih relacija danas direktan udar na crnogorsko biće i identitet.

Pravni procesi protiv patrijarha Porfirija Perića u Sloveniji

Uz kritike zbog političkog angažmana, rad patrijarha Porfirija pod lupom je regionalne javnosti i zbog pravnosnažnih presuda pred sudovima u Sloveniji.

Radni i socijalni sud u Ljubljani, čiju su odluku potvrdili Viši i Vrhovni sud Slovenije, pravnosnažno je utvrdio da je nad sveštenikom Željkom Lubardom vršeno psihičko zlostavljanje i mobing dok je službovao u Ljubljani od 2014. do 2017. godine.

Okružno državno tužilaštvo u Ljubljani podnijelo je optužni predlog protiv Porfirija Perića, tadašnjeg mitropolita zagrebačko-ljubljanskog, zbog krivičnog djela zlostavljanja na radnom mjestu po članovima 196 i 197 Kaznenog zakonika Slovenije, jer je sveštenik dobio nezakonit otkaz nakon što je odbio da postupa suprotno finansijskim i pravnim propisima. 

Crnogorski forum poziva Vrhovno državno tužilaštvo, Upravu policije i Vladu Crne Gore da, u skladu sa svojim ustavnim i zakonskim nadležnostima, hitno reaguju na pokušaje politizacije istorijskih događaja i djelovanja kojima se, kroz Srpsku pravoslavnu crkvu, dovode u pitanje sekularni poredak, suverenitet i ustavno-pravni status Crne Gore. Istovremeno, očekujemo da institucije Evropske unije prepoznaju ozbiljnost ovih dešavanja i adekvatno reaguju, jer ovakve aktivnosti predstavljaju prijetnju evropskom putu, građanskom karakteru i demokratskim vrijednostima Crne Gore.