Kultura

PEN centar i FCJK: Nedopustiva diskriminacija crnogorskog jezika u akademskom i javnom prostoru

Feb 15, 2026 0 Komentara

(15 riječi)

Crnogorski PEN centar i Fakultet za crnogorski jezik i književnost najoštrije osuđuju praksu osporavanja prava autora da svoje radove objavljuju na jotovanoj varijanti standardnoga  crnogorskoga jezika, poručili su u zajedničkom saopštenju.

Kako ističu, istoričar Petar Glendža skrenuo je pažnju na postojanje takve prakse, ukazujući na konkretan primjer uredničke napomene u monografiji Vijek i po humanosti, Crveni krst Crne Gore 1875–2025. (izdavač: Crveni krst Crne Gore), u kojoj je naznačeno da je tekst objavljen u jotovanoj varijanti „po želji autora“. 

- Smatramo neprihvatljivim da se standard crnogorskoga jezika u javnim i stručnim publikacijama tretira kao izuzetak koji zahtijeva dodatno objašnjenje ili ograđivanje. Time se stvara utisak njegove manje vrijednosti i dovodi u pitanje ravnopravnost jezičke norme koja ima ustavno, institucionalno i međunarodno utemeljenje. Riječ je, dakle, o nedopustivom obliku jezičke diskriminacije kojim se crnogorski jezik u akademskom i javnom prostoru pokušava predstaviti kao izuzetak, proizvoljna varijanta ili „lični izbor“ autora, a ne kao službeni jezik države koji je standardizovan u skladu s potrebama njegovih govornika. Takva praksa suprotna je Ustavu Crne Gore, savremenim sociolingvističkim načelima i evropskim standardima zaštite jezičkih prava- navodi se u saopštenju.

Posebno, naglašavaju, zabrinjava što se ovakav vid diskriminacije pojavljuje u izdanju organizacije koja djeluje u okviru Međunarodnoga pokreta Crvenog krsta i Crvenog polumjeseca. 

- Podśećamo da se taj pokret zasniva na principima humanosti, nepristrasnosti, neutralnosti i univerzalnosti,  načelima koja isključuju svako simboličko razlikovanje ili relativizovanje identitetskih izraza, među kojima je jezik jedan od temeljnih. Upravo zbog toga očekuje se da publikacije takvih institucija budu primjer poštovanja dostojanstva različitosti, a ne prostor u kojem se standardni jezički oblik dodatno označava kao odstupanje. Teško je zamisliti da bi bilo kome palo na pamet da uz tekst napisan ekavicom u okviru standardnog srpskog jezika stavlja napomenu da je takav „po želji autora“- navode iz PEN centra i FCJK.

Podśećaju i da je crnogorski jezik ravnopravan član porodice slovenskih jezika, potvrđen u relevantnim međunarodnim naučnim publikacijama, klasifikacijama i bibliotečkim sistemima, uključujući i najznačajnije svjetske kataloške institucije. Svako njegovo administrativno ili izdavačko potiskivanje predstavlja oblik simboličkog nasilja nad jezičkom zajednicom i negiranje dostignutog nivoa standardizacije. 

- Pozivamo sve izdavačke, naučne i javne institucije da postupaju u skladu s ustavnim poretkom Crne Gore i savremenim sociolingvističkim standardima, bez praksi koje mogu djelovati diskriminatorno. Istovremeno ohrabrujemo autore da ne pristaju na rješenja koja relativizuju normu crnogorskoga jezika i da istraju u pravu da pišu u skladu s važećim standardom. Zaštita jezičkih prava sastavni je dio zaštite kulturnih i ljudskih prava, na kojima počivaju i savremene evropske vrijednosti, te ćemo, u slučaju nastavka ovakve prakse, koristiti sve raspoložive pravne i institucionalne mehanizme za njihovu zaštitu- zaključuje se u saopštenju.