Dušan Ičević
Srpstvo u Crnoj Gori
(15 riječi)
U Poslanicama Marka Miljanova sadrže se vrijedni stavovi i primjeri čojstva. Međutim, one su namjenske, političke i uveliko ophrvane S/srpstvom: željom i nadom oslobođenja i ujedinjenja svekolikoga srpstva. Nesrećan je zbog podjela i granica zmeđu dvije srpske države. Poslanica naslovljena Čestitkoviću i odobrikoviću srpstvo, Srb, Srbin, srpsko, Srbija u opšim svojstvima, prilikama, porukama nabrojeno je oko 150 puta. Kada ispisuje životne situacije npr. u Pohari Kuča mnogo je rjeđe pominjanje srpstva, 11 puta. Kuči hoće, kao obično Srbi, „da bidnu glavari plemenu“, Srbinova prćija, dva put(Poslanice, str. 266), sprski pokor (str. 270), za nepravdu otadžbine ne samo stranac no i Srbin „drži da smo svi na zlo gotovi“(str. 274), žaljahu Kuči „kao svoju prevarenu braću i neznalice, koi učinješe da kole brat brata Srbina...“ Turci se vesele pa uzeše Srbe koji su među njima „na podsmejanje“(str. 303), “da te Srbi od Srba bježat u Turaka“(str. 307), nije tako da su svi Brđani i Crnogorci jednako učesnici zločinstva, pošto narod koji umije bolovat za kosovske rane i za sve izgube koje su se Srbinu dogodile i događaju.(str. 308) Mnogo su češći Crnogorci i Brđani zbog učešća u zbivanjima pohare.(str. 262-308)
Za razumijevanje Markovoga srpskoga političkoga opredjeljenja, najviše izraženoga u poslanicama, značajan je podatak da je na Cetinju 1871. godine osnovana Družina za oslobođenje i ujedinjenje srpsko. Marko je obećao pomoć u svoje ime i u ime Kuča. „Politički program Družine postao je politički program Marka Miljanova“. (Bio-bibliografija, Poslanice, str. 355)
U vrijeme Knjaževine Crne Gore S/srpstvo je bilo i vrsta državne ideologije. Zapisao sam u knjizi Savezna država i savez država (Odnosi Srbije i Crne Gore: (Kuturno-prosvjetna zajednica Podgorice, Podgorica 2001, str. 196-198)
„Udžbenici koji su štampani i korišćeni u Crnoj Gori odista odišu srpstvom. Je li u ono vrijeme bili „prirodno osjećanje“ ili nakalemljeno spolja može da se raspravlja. Crnogorci su tada uveliko osvješćivani svojom posebnom misijom u srpstvu. Knjige pečatane u Crnoj Gori i uvožene iz Srbije svakako su zamašno doprinosile tome.
Srpski naslovi udžbenika već pokazuju kako se odgajala svijest crnogorske mladeži. „Srbski bukvar radi učenja mladeži crkovnomu i graždanskom čitanju“ iz istorije sadrži samo Stefana Nemanju, cara Uroša i kneza Lazara Hrebeljanovića, i u okviru toga kosovski boj. O Crnoj Gori nema ništa... U školskome udžbeniku „Prva znanja za osnovne srpske škole“ i štampanome na Cetinju 1868. godine, na pitanje: „Kakav su narod Crnogorci?“ učenik je trebalo da odgovori: „Crnogorci su narod srbski“. (str. 32) U „Zemljopisu Knjaževine Crne Gore“, štampanome na Cetinju 1895. godine, piše da su svi judi koji žive u našoj domovini Srbi“.(str. 3)... Do kraja samostalnosti Crne Gore štampano je preko 130 udžbenika i priručnika. „Čitanka za IV razred osnovnijeh škola iz 1909. godine kazuje da je Jadransko more „od starine srpsko...“, da Crnogorac ima ime po mjestu „što se rodio i živi u Crnoj Gori, ali je narodnosti srpske“, da kao i svi Srbi zna slavu i carstvo srpsko, za Nemanjiće i Kosovo... Crnogorac je uskok sa Kosova“.... U „Zemljopisu Kraljevine Crne Gore za učenike III razreda osnovnijeh škola“ iz 1911. godine utvrđuje se: „U Crnoj Gori žive sve sami čisti i pravi Srbi“.(Stanko Roganović, Srpski za crnogorsku mladež, Matica, 4-5, zima 2000-proljeće 2001, str. 76-178)
Crnogorski listovi punjeni su srpskom idejom i misijom.
U „Crnogorcu“ (br. 14 od 24. 4. 1871.) piše: „Crna Gora od kako je uvijek se borila za slobodu srpsku“. U zvaničnome “Glasu Crnogorca“ (br. 16. od 4. 8. 1873.) nada se da će Crna Gora „moći da odgovori pouzdanju i očekivanju naroda srpskoga. Daj Bože što prije!“ Crna Gora ima jedan cilj – sloboda srpstva i ona se na tom putu nikad neće umoriti ni zastati“. Ističe se da Crna Gora od vazda ima značaj zvijezde prethodnice opšte slobode naroda našega“.(br. 1, 3. 1. 1876.) U Proglasu Odbora za proslavu dvovjekovne vladavine dinastije Petrovića izdvaja se da je Slava Crne Gore – slava cijeloga srpskoga naroda, pošto Crna Gora na prvom mjestu pripada Srpstvu i sve njene žrtve za srpstvo su prinesene“.(Grlica, 1897, str. 67).
Valjda uznesen takvom literaturom Josef Holeček pravi svoju istoriju: „Kada je Hercegovina bila pokorena, iz nje se iselilo mnogo plemićkih porodica, koje su odabrale novo prebivalište u zetskoj kneževini. Među njima je bilo i srpskih porodica prebjeglih, kao uskoci, poslije bitke na Kosovu u Hercegovinu... Ni do danas Crnogorci nijesu zaboravili da su došli iz Hercegovine“. (Crna Gora, preveo s češkoga Branislav Borozan, CID Podgorica, Izdavački centar Cetinje 1995, u originalu štampana 1877, str. 8)
Navodi prije toga da je Katunska nahija, jezgro Crne Gore, bila slabo naseljena. Nije se ipak zamislio, i zapitao: Kojim i kolikim narodom, stanovništvom su vladali Balšići, Crnojevići... prije dolaska i naseljavanja – Hercegovaca?! Istina, on naglašava da Crnogorac najponosnijom titulom, pošto plemićkih titula nema, i ne žudi za njima, smatra kada ga jednostavno i samo oslove Crnogorcem.(Isto)
Jesu Crnogorci zaista ponosni na svoje ime, ali ga nijesu stekli doseljavanjima odnekuda, odsvuda, nego su i autohtoni, izvorni domaći naseljenici, domoroci, urođenici...
Nikola I je bio umislio da dinastija Petrovića može biti nasljednik srpskoga prijestola, koji bi zauzeli njegovi sinovi. Pjesmom Onamo, onamo iskazao je žudnju za carskim tronom u Prizrenu. Odjek je stigao do stihova na mitinzima u AB revoluciji:
Ne tražimo ništa novo, samo carstvo Dušanovo.
Kada je Knjaz, pa Kralj shvatio da nema ništa od srpskoga nasljeđa, priklonio se crnogorstvu:
Ko crnogorstvu ne bio vjeran
bogom i ljudima bio tjeran. (Kralj Nikola, Izabraa djela, bod, Cetinje 1997, str. 597 )
U izgnanstvu, poslije Podgoričke skupštine, potpuno je spoznao koliko je S/srpstvo skupo.
0 Komentara